Klimtov „Poljubac“, poznat i pod engleskim nazivom The Kiss, prikazuje ljubavni zagrljaj koji kroz zlato i ukrasne obrasce dobija simboliku bliskosti i izdvojenosti iz svakodnevnog sveta. U ART Galeriji ovo delo posmatramo kao susret nežnog ljudskog dodira i raskošne, gotovo nestvarne površine.

Ako pretražujete izraz the kiss painting, Klimtovu sliku prepoznaćete po paru obavijenom zlatom na cvetnoj livadi. Gustav Klimt ostavlja lica i šake jasno vidljivim, dok se obrisi tela gube u ornamentima. Upravo taj odnos daje slici prisnost: dodir ostaje lako čitljiv čak i tamo gde odeća postaje složena dekorativna površina.

Kada je nastao Poljubac i šta prikazuje?

„Poljubac“ se najčešće datira u 1907–1908. godinu i prikazuje zagrljeni par na cvetnom tlu, okružen zlatnom pozadinom. Za istoriju dela posebno izdvajamo njegovo izlaganje i državni otkup 1908. godine, dok je slika još bila u radu.

Zagrljeni par, zlatna pozadina i platno veličine 180 × 180 cm

Original je kvadratno platno dimenzija 180 × 180 cm, izvedeno uljanim bojama uz primenu zlatnih listića i drugih metalnih materijala. Taj format daje figurama monumentalnost koju mala reprodukcija teško prenosi. Muškarčeva glava približava se gornjoj ivici, a cvetna površina zauzima uzak pojas pri dnu.

Muškarac pridržava ženino lice i naginje se da joj poljubi obraz. Žena kleči, zatvorenih očiju, sa jednom rukom oko njegovog vrata i drugom položenom preko njegove šake. Preporučujemo da pažnju zadržite na rukama: njihov položaj čini zagrljaj neposrednim i uprkos gustim šarama.

Datovanje slike: početak 1907–1908. i kasnije dorade

Oznaka 1907–1908. najčešća je uz „Poljubac“, dok deo literature završetak povezuje sa 1909. godinom. Razlika se odnosi na razdvajanje nastanka kompozicije, prvog javnog prikazivanja i završnih dorada. U našem predstavljanju zato zadržavamo uobičajeno datovanje, uz napomenu da je Klimt nastavio rad posle prvog izlaganja.

Godina 1908. predstavlja pouzdanu tačku u istoriji slike jer je tada bila izložena i otkupljena. Datume uz umetnička dela zato vredi čitati kao oznake procesa rada, naročito kada postoji podatak da je platno javno prikazano pre dovršavanja.

Prvo izlaganje na Kunstschau 1908. i otkup za državnu zbirku

Klimt je sliku predstavio na bečkoj izložbi Kunstschau 1908, pod naslovom Liebespaar, odnosno „Ljubavnici“. Izložba je okupila slikarstvo i primenjenu umetnost u ambicioznoj celini povezanoj sa bečkom modernom. Naslov iz kataloga naglašavao je odnos između prikazanih figura.

Austrijska država otkupila je delo još tokom izložbe, dok nije bilo sasvim završeno, za državnu Modernu galeriju. Taj rani otkup objašnjava njegov neposredan ulazak u javnu zbirku. Današnji naziv „Poljubac“ u središte pažnje postavlja sam trenutak dodira.

Šta znače poljubac, zagrljaj i ukrasi na odeći?

U našem čitanju, poljubac izražava intimnost, dok razlike u ornamentima i položaj para na rubu livade unose napetost u prizor. Simboliku izdvajamo kao prostor za tumačenje, uz jasno razlikovanje vidljivih detalja od pretpostavki o njihovom značenju.

Ljubav i bliskost između nežnosti i napetosti

Zatvorene oči žene i dodir šaka podržavaju tumačenje slike kao prizora poverenja. Zlatni omotač vizuelno sjedinjuje par, pa njihova tela deluju povezana u jednu uspravnu celinu. Pozadina pritom uklanja prepoznatljivo mesto i vreme.

Napetost proizlazi iz nagnutih glava i položaja ženinih stopala uz rub cvetne površine. Taj rub dopušta čitanje zagrljaja kao trenutka ranjivosti, mada sama slika ne određuje doslovnu priču o opasnosti. Preporučujemo da izraz lica posmatrate zajedno sa položajem tela, jer svaki detalj daje drugačiji emocionalni naglasak.

Pravougaonici, cvetovi i livada kao simboli

Muškarčevom odećom dominiraju tamni pravougaonici i uglasti oblici. Ženinu haljinu ispunjavaju kružni i cvetni motivi u življim bojama. U tumačenjima se ova razlika povezuje sa muško-ženskim polaritetom, ali takvo čitanje treba zadržati kao interpretaciju.

Cvetovi na tlu i u kosi podržavaju asocijacije na plodnost i životnu energiju. Zlatna pozadina prizoru daje svečani karakter nalik sakralnim predstavama. Za nas je posebno zanimljivo kako se šare različitih figura uklapaju u zajednički obris, uz očuvane razlike unutar njega.

Da li su prikazani Klimt i Emilija Flege?

Identitet para ostaje otvoren, a među najpoznatijim pretpostavkama jeste da su prikazani Klimt i Emilija Flege (Emilie Flöge). Ona je bila modna kreatorka i njegova dugogodišnja bliska saputnica. Njihova povezanost i boravci u području jezera Aterze (Attersee) daju ovoj pretpostavci biografski okvir.

Druga pretpostavka povezuje ženski lik sa modelom poznatim kao „Crvena Hilda“ (Red Hilda), na osnovu sličnosti sa ženama na drugim Klimtovim slikama. Nijednu od tih identifikacija ne predstavljamo kao utvrđenu činjenicu. Livadu takođe treba posmatrati kao stilizovan prostor, bez sigurnog poistovećivanja sa određenom obalom Aterzea.

Kako je Klimt stvorio svoj prepoznatljivi zlatni stil?

Klimtov zlatni stil razvio se povezivanjem slikarske tehnike sa dekorativnim obrazovanjem i uticajem vizantijskih mozaika. Njegovu zlatnu fazu prepoznajemo po metalnom sjaju i ravnim ornamentisanim površinama iz kojih se izdvajaju pažljivo naslikana lica.

Zlatni listići i uticaj vizantijskih mozaika iz Ravene

Klimt je u Raveni 1903. godine video vizantijske mozaike, među njima i one u crkvi San Vitale. Njihove zlatne pozadine i frontalne figure ponudile su snažan podsticaj njegovom daljem radu. Zlato je koristio i ranije, pa ovaj susret treba razumeti kao važan razvojni trenutak.

Zlatni listići su izuzetno tanke metalne folije koje se pričvršćuju na pripremljenu podlogu. Njihova površina reflektuje svetlost drugačije od slikarske boje, zbog čega izgled dela zavisi od ugla gledanja i osvetljenja. Pri posmatranju originala preporučujemo da, uz poštovanje muzejskog odstojanja, pogledate površinu iz nekoliko položaja.

Bečka secesija između slikarstva i dekorativne umetnosti

Klimt je školovan u bečkoj Školi za umetnost i zanate, a ranu karijeru izgradio je radeći dekoracije za javne građevine. Godine 1897. učestvovao je u osnivanju Bečke secesije, pokreta koji je otvarao prostor savremenim umetničkim izrazima. Njegov osećaj za velike površine i ornament proizlazi i iz tog zanatskog obrazovanja.

Bečka secesija pripada širem okruženju stila Art Nouveau, u nemačkom govornom području povezanog sa nazivom Jugendstil. Ideje pokreta Arts and Crafts takođe su podržavale povezivanje umetnosti sa kvalitetnim zanatskim radom. U „Poljupcu“ taj spoj prepoznajemo u odeći koja istovremeno oblikuje figure i funkcioniše kao samostalna dekoracija.

Od Betovenovog friza do portreta Adele Bloh-Bauer

U „Betovenovom frizu“ iz 1902. godine Klimt je već koristio zagrljeni par kao završni motiv složene simboličke celine. „Portret Adele Bloh-Bauer I“ iz 1907. pokazuje koliko je razvio postupak uklapanja ljudskog lika u zlatne ornamente. Ta dela pružaju koristan okvir za posmatranje „Poljupca“.

Srodna rešenja pojavljuju se u Stokleovom frizu, nastajalom tokom prve decenije 20. veka, sa motivima „Drveta života“ i zagrljenog para. Za poređenje preporučujemo da pratite granicu između kože i ukrašene odeće. Na tim prelazima najjasnije se vidi kako Klimt spaja uverljiv ljudski lik sa ravnom dekorativnom površinom.

Gde se čuva original i kako ga videti u Beču?

Original „Poljupca“ čuva se u Gornjem Belvedereu u Beču, u Austriji, u zbirci muzeja Belvedere, poznatog i kao Österreichische Galerie Belvedere. Za posetu preporučujemo da proverite upravo ulaznice za Gornji Belvedere, jer muzejski kompleks obuhvata više lokacija.

Gornji Belvedere kao dom Klimtovog remek-dela

Slika pripada stalnoj zbirci smeštenoj u baroknoj palati Gornji Belvedere (Upper Belvedere). U istom muzejskom okruženju nalaze se druga Klimtova dela, koja omogućavaju poređenje njegovih portreta sa pejzažima. „Poljubac“ zato vredi posmatrati u širem kontekstu umetnikovog rada.

Preporučujemo da najpre pogledate celu kompoziciju sa odstojanja, a zatim priđete do dozvoljene granice. Tako ćete odvojeno uočiti monumentalnost para i sitne razlike u ornamentima. Za sliku i obližnja dela ostavite dovoljno vremena da posmatranje ne svedete na fotografisanje.

Šta proveriti pre posete muzeju

Pre kupovine ulaznice proverite aktuelno radno vreme i uslove ulaska za izabrani termin. Raspored postavke i pravila posete podložni su promenama, pa se oslonite na važeće informacije muzeja. Posebno obratite pažnju na razliku između Gornjeg i Donjeg Belvederea.

Naša praktična preporuka je da proverite:

• da li ulaznica obuhvata Gornji Belvedere;
• da li je potreban unapred određen termin;
• postoje li obaveštenja o dostupnosti dela;
• kakva pravila važe za fotografisanje i unošenje torbi.

Ako želite mirnije razgledanje, birajte termin blizu otvaranja. Uz ulaznicu za određeno vreme, planirajte i dolazak dovoljno rano za kontrolu ulaska i garderobu.

Zagrljaj koji prevazilazi zlatni sjaj

„Poljubac“ svoju izražajnost gradi povezivanjem intimnog dodira sa zlatnom, ornamentisanom površinom. U našem tumačenju, simbolika ljubavi ostaje vezana za konkretne detalje: zatvorene oči žene i šake koje povezuju figure.

Gustav Klimt je ovom prizoru dao monumentalni format, a ljudski gest zadržao nežnim i čitljivim. Kada sledeći put pogledate delo, preporučujemo da najpre pratite položaj ruku, pa zatim pređete na obrasce na odeći i rub cvetne livade.

Često postavljana pitanja

Zašto se Poljubac povezuje sa kontroverzama?

Povezanost sa kontroverzama uglavnom potiče iz Klimtovih ranijih slika za Univerzitet u Beču, uključujući „Filozofiju“, koje su izazvale oštre reakcije zbog prikaza nagosti i alegorijskog pristupa. „Poljubac“ je pri prvom izlaganju doživeo povoljan prijem i državni otkup, pa u našem predstavljanju razdvajamo sudbinu tih dela.

Koliko vredi originalna slika Poljubac?

Original „Poljupca“ nema utvrđenu savremenu tržišnu cenu jer pripada javnoj muzejskoj zbirci i nije predmet prodaje. Svaku cifru koja kruži kao njegova današnja vrednost preporučujemo da čitate kao hipotetičku procenu, uz razlikovanje od istorijske otkupne cene.

Kom umetničkom pravcu pripada Poljubac?

„Poljubac“ pripada Bečkoj secesiji, povezanoj sa stilom Art Nouveau, a njegovo značenje razmatramo i u okviru simbolizma. Secesijska obeležja vidljiva su u stilizaciji figura i ornamentima, dok simbolističko čitanje naglašava emocionalni sadržaj prizora.

Da li je poznato ko je žena na slici?

Žena na slici nema pouzdano dokumentovan identitet. Emiliju Flege zato predstavljamo kao poznatu pretpostavku, uz napomenu da biografska bliskost sa umetnikom sama po sebi ne dokazuje identitet modela.

Da li reprodukcije verno prenose zlatni sjaj originala?

Standardne štampane reprodukcije prenose boje i raspored ornamenata, dok metalni sjaj originalnih zlatnih listića zahteva odgovarajuće materijale. Ako birate reprodukciju, preporučujemo da proverite da li je izrađena štampom, metalik bojom ili folijom i da zatražite fotografiju površine pod bočnim svetlom.